«تاوان کلمات» و «عذاب دوست داشتن» را در نیستان بشنوید

عبدالجبار کاکایی حتی پیش از دل دادن به ترانهxadها و سخن گفتن بیxadپرده و پیرایه با زبان عامیانه مردم و روزگارش، شاعری برخاسته از بطن خواست اجتماعی جامعهxadاش بوده است. شاعری که بدون توجه به رنگ و لعابxadهای شاعرانه مد شده در زمانه زیست خود همxadصدا و همxadنوا با مخاطبش و به یاد آشیانی که از آن دور افتادهxadاند و به یاد آرمان شهر آنها شعر گفته و برایشان با کلمات آهنگی موزون ساخته است.

با این مقدمه «تاوان کلمات» از این منظر مجموعه شعری مهم و قابل اعتنا به شمار میxadرود که گزیدهxadای است از تمام این دوران از زندگی او؛ گزیدهxadای از تمامی اشعاری که وی از ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی تا چند سال اخیر آن را سروده است که در موخره و در بخشی تازه با مجموعهxadای از تازه سرودهxadهای او نیز همراه شده است.

شعر کاکایی به اذعان او در این گزیده، شعری است اجتماعی که این موضوع به ویژه در غزلیات او بیشتر از سایر قالبxadها نمود دارد. شعری است که تنها خودش را وامدار و آرزومند برای مردم سرزمینش میxadبیند؛ نه وامدار جریان و جناح و خوشxadآمد سیاسی عدهxadای است و نه به دنبال سانتیxadمانتالیسم بیانی و جستجو کردن در بازیxadهای فرمی و روایی.

کاکایی در این اشعار به روشنی نشان داده که سعی دارد در شاعرانگیxadهای خودش به سنتxadهای کلاسیک غزل مدرن ایران که در سال های ابتدایی انقلاب توسط سید حسن حسینی و قیصر امین پور تجربه شده است وفادار باشد و آنها را برای مخاطبش زمزمه کند.

کاکایی در شعر خود از تجربهxadهایی سخن به میان میxadآورد که آرمان و آرزوی مردم خود به شمار میxadروند، از کلماتی که مردمش همواره به سادهxadترین شکل ممکن در ناخودآگاه روزمره خود مرورشان میxadکنند و گاهی نیز یادآور حسرتxadهای همیشگی آنهایند.

تاوان کلمات مجموعه شعری است که ذائقهxadهای متفاوت و متعددی را سیراب میxadکند. مجموعه شعری که هم دینی است و هم اجتماعی و در عین حال به لطیفxadترین شکل ممکن شعری است مردمی.

نام کاکایی هم چنین در سالهای اخیر در میان ترانهسرایان کشور جدای از اینکه به عنوان یکی نوگرایان یاد میشود، به عنوان شاعری بر سر زبانهاست که از مقابل ابیات ترانههایش نمیتوان به سادگی عبور کرد؛ باید در مقابل آنها ایستاد و با تانی به مرور آنها دست زد.

کاکایی از شاعرانی است که پس از تجربه قابل اعتنا و موفقیتxadآمیزش در سرایش اشعار به ویژه در قالبهای کلاسیک و با مضامین حماسی در سالهای اخیر جدای از گرایش به غزل نو و نوگرایی مفهومی در شعر کلاسیک، به سراغ قوالب تازه نیز رفته است و حتی میتوان گفت فصل نوین ترانهسرایی در سالهای بعد از انقلاب اسلامی در ایران نمیتواند به سادگی از کنار نام او عبور کند.

مجموعه «عذاب دوست داشتن» شامل بخشی از ترانههای کاکایی است که در سالهای دور و نزدیک سروده شده است. بسیاری از ابیات این ترانهها برای مخاطب صفحات کاغذی این کتاب گوشآشنا است.

زمزمه بسیاری از این ترانهها در حافظه تاریخی مخاطبانش، آنها را در موقعیتی نوستالژیک و در مواجهه با موقعیتی برای یادآوری تصویری خاطره انگیز در سینما یا تلویزیون و یا قطعهای خاص از یک آلبوم موسیقی قرار میدهد.

کاکایی در ترانههایش وفاداری خود به شعر کلاسیک را نشان داده است. او از سویی حاضر به شکستن بی حد و اندازه قواعد شعر کلاسیک برای رسیدن به ساختار ترانههایش نیست و از سوی دیگر سر آن ندارد تا مخاطب ابیات ترانههایش به سادگی سر از مفاهیمی در بیاورد که او در شعرهایش القا میکند.

از این زاویه باید ترانههای کاکایی را لابیرنتی دانست که مخاطب در مواجهه با هریک از آنها با موقعیتها و اتفاقات متعددی روبروست. همچنین موقعیت ویژه بدنه ترانههای او که به شکلی قابل توجه تنها اجازه حضور مفاهیمی خاص را در ظرف خود میدهد در کنار استعارهها و ایهامهای هنرمندانهای که او از سنت شعر فارسی امانت گرفته از ترانهxadهای او نه یک متن سطحی و دم دستی، که قطعاتی موزون و آهنگین و با فخامت یک شعر کهن یا نو ساخته است.

ترانههای کاکایی به تصریح خود او در ادامه سنت شاعرانه وی و برای خلق بیانی مدرن و روایتی امروزین از اندیشه او سروده میشود. او با ترانه زبانی را برای شعر گفتن انتخاب کرده است که سریعxadتر و راحتتر بتواند حس درونی خود را با مخاطبش به اشتراک بگذارد. به باور کاکایی ترانه راهی برای خارج کردن شعر از انزوای شاعرانه خود و دور شدن از فضایی که در آن تنها مخاطب شعر شاعران هستند.

هر دو کتاب صوتی «تاوان کلمات» و «عذاب دوست داشتن» که با صدای گرم و دلنشین خود عبدالجبار کاکایی منتشر شده اند، در سایت و اپلیکیشن «نوار» و «کتابراه» و «فیدیبو» قابل دسترسی و خرید است.

برای شنیدن نمونه اینجا را کلیک کنید.